गावात “कॅन्सर” हा शब्द आला की भीती पसरते.
अनेक वेळा लोक म्हणतात –

“कॅन्सर झाला म्हणजे सगळं संपलं.”

पण हे पूर्णपणे चुकीचं आहे.

आज आपण कॅन्सर म्हणजे काय, तो कसा होतो, कसा ओळखायचा आणि कसा टाळायचा हे सोप्या भाषेत आणि एका छोट्या गोष्टीतून समजून घेऊ.

एक गावाकडची गोष्ट

रामू काका शेतात काम करणारे कष्टकरी माणूस.
काही दिवसांपासून त्यांच्या तोंडात एक जखम होती, जी बराच काळ बरी होत नव्हती.

ते म्हणायचे,

“अरे, साधी जखम आहे… आपोआप बरी होईल.”

पण महिनाभर झाला तरी जखम तशीच राहिली.
गावातल्या आरोग्य सेवकांनी त्यांना तपासणीसाठी सरकारी दवाखान्यात जायला सांगितलं.

तिथे डॉक्टरांनी सांगितलं —
हे तोंडाचा कॅन्सर सुरुवातीच्या अवस्थेत आहे.

वेळेत उपचार सुरू झाले आणि आज रामू काका सामान्य आयुष्य जगत आहेत.

वेळीच तपासणी केली तर कॅन्सर बरा होऊ शकतो.

आपल्या शरीरात लहान-लहान पेशी (Cells) असतात.
या पेशी ठराविक पद्धतीने वाढतात आणि मरतात.

काही पेशी नियंत्रणाबाहेर वाढू लागल्या, तर त्याला कॅन्सर म्हणतात.

कॅन्सर कोणत्याही अवयवात होऊ शकतो:

• तोंड
• स्तन
• गर्भाशय (महिलांमध्ये)
• फुफ्फुस
• पोट
• रक्त

कॅन्सर संसर्गजन्य आहे का?

नाही. कॅन्सर संसर्गजन्य नाही.

• एकत्र जेवण केल्याने होत नाही
• स्पर्श केल्याने होत नाही
• एकत्र राहिल्याने होत नाही

कॅन्सर रुग्णांपासून दूर जाण्याची गरज नाही.

कॅन्सर होण्याची मुख्य कारणे

• तंबाखू, गुटखा, बीडी, सिगारेट
• दारू
• खराब आहार
• अस्वच्छता
• प्रदूषण
• काही संसर्ग
• काही वेळा आनुवंशिक कारणे

तंबाखू टाळल्यास अनेक कॅन्सर टाळता येतात.

कॅन्सरची सुरुवातीची लक्षणे

ही लक्षणे दुर्लक्ष करू नका:

• कुठेही गाठ लागणे
• जखम बरी न होणे
• सतत खोकला
• आवाज बसणे
• अन्न गिळताना त्रास
• अचानक वजन कमी होणे
• सतत थकवा

लवकर तपासणी = जीव वाचण्याची शक्यता जास्त

कॅन्सर बरा होतो का?

होय. अनेक कॅन्सर बरे होतात, जर ते लवकर सापडले तर.

उपचारांमध्ये:

• औषधे
• शस्त्रक्रिया
• रेडिएशन
• केमोथेरपी

सरकारी रुग्णालयांमध्ये मोफत किंवा कमी खर्चात उपचार उपलब्ध आहेत.

तज्ञ आणि संस्थांचे प्रमाणित मत

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) म्हणते:

“Early detection of cancer significantly increases the chances of successful treatment and survival.”
(कॅन्सर लवकर सापडला तर उपचार यशस्वी होण्याची शक्यता खूप वाढते.)

भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद (ICMR) नुसार:

“Tobacco use is responsible for a large number of cancer cases in India, and avoiding it can prevent cancer.”
(भारतामध्ये कॅन्सरचे मोठे कारण तंबाखू आहे आणि ते टाळल्यास कॅन्सर टाळता येतो.)

कॅन्सरपासून बचाव कसा करायचा?

तंबाखू आणि दारू सोडून द्या
ताजी भाजी आणि फळे खा
स्वच्छता ठेवा
दररोज चालणे / व्यायाम
लक्षणे दिसली तर लगेच डॉक्टरांना भेटा
अफवांवर विश्वास ठेवू नका

कॅन्सर रुग्णांना आधार द्या

कॅन्सर रुग्णांना हवे असते:

• प्रेम
• मानसिक आधार
• कुटुंबाचा साथ

भीती रोग वाढवते, आधार रोग कमी करतो.

महत्त्वाची सूचना (Disclaimer)

ही माहिती फक्त जनजागृतीसाठी आहे.
कोणतीही लक्षणे आढळल्यास स्वतः उपचार करू नका.
तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

कॅन्सर ओळखण्यासाठी कोणत्या तपासण्या केल्या जातात?

कॅन्सर आहे की नाही हे एका चाचणीत ठरवत नाहीत. डॉक्टर वेगवेगळ्या तपासण्या करून निष्कर्ष काढतात.

1. रक्त तपासणी (Blood Tests)

रक्त तपासणीने कॅन्सर थेट सापडेलच असे नाही, पण संकेत मिळू शकतात.

सामान्य रक्त तपासण्या:

• CBC (Complete Blood Count)
• ESR
• CRP

काही कॅन्सरमध्ये रक्तातील बदल दिसू शकतात, जसे:

• रक्ताची कमतरता
• पांढऱ्या पेशी जास्त/कमी होणे

2. Tumor Marker Tests (विशेष रक्त चाचण्या)

काही कॅन्सरसाठी खास रक्त चाचण्या असतात, उदा.:

• PSA – प्रोस्टेट कॅन्सर
• CA-125 – महिलांमधील ओव्हरी कॅन्सर
• AFP – यकृत कॅन्सर
• CEA – काही आतड्यांचे कॅन्सर

हे टेस्ट फक्त संशय वाढवतात, खात्री देत नाहीत.

3. स्कॅन व इमेजिंग तपासण्या

• X-ray
• Ultrasound
• CT Scan
• MRI
• Mammography (स्तन तपासणी)

यामुळे शरीरात गाठ किंवा बदल दिसतात.

बायोप्सी टेस्ट म्हणजे काय?

बायोप्सी म्हणजे संशयित गाठीतून थोडं टिश्यू (मांसाचा तुकडा) तपासणीसाठी घेणे.
ही तपासणी करूनच कॅन्सर आहे की नाही याची खात्री होते.

बायोप्सीबाबत महत्त्वाची माहिती (गैरसमज दूर करूया)

ग्रामीण भागात अनेक लोक म्हणतात:

“बायोप्सी केली की कॅन्सर पसरतो”

वैद्यकीय दृष्ट्या पाहता, योग्य पद्धतीने केलेली बायोप्सी साधारणपणे कॅन्सर पसरवत नाही.

पण तरीही खालील गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत

माहितीपर सूचना (Informative Tip):

• बायोप्सी फक्त तज्ञ डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच करावी
• जिथे योग्य उपचार सुविधा उपलब्ध आहेत, तिथेच बायोप्सी करणे योग्य ठरते
• बायोप्सीनंतर उपचार सुरू होण्यास खूप उशीर होणार असेल, तर डॉक्टर परिस्थितीनुसार निर्णय घेतात

• म्हणूनच:

  बायोप्सी कधी, कुठे आणि कशी करायची हे डॉक्टरच ठरवतात. स्वतः निर्णय घेऊ नका.

लवकर तपासणी का महत्त्वाची आहे?

• सुरुवातीच्या टप्प्यात कॅन्सर सापडला
  → उपचार सोपे
  → खर्च कमी
  → बरे होण्याची शक्यता जास्त

उशीर झाला तर:
→ उपचार कठीण
→ वेळ जास्त
→ त्रास जास्त

शेवटचा संदेश

कॅन्सर म्हणजे:
शिक्षा नाही
शेवट नाही

कॅन्सर म्हणजे:
आजार
ज्यावर उपचार होऊ शकतात

वेळीच ओळख + योग्य उपचार + कुटुंबाचा आधार = जीवन वाचते